125. motorizovana brigada Vojske Jugoslavije

Zona odgovornosti 125. mtbr bila je različito određena za mirnodopske uslove i za ratno stanje. Tokom 1999. godine, zona odgovornosti brigade je obuhvatala opštine Leposavić/Leposaviq, Kosovska Mitrovica/Mitrovicë, Zubin Potok/Zubin Potoku, Srbica/Skënderaj, Vučitrn/Vushtrri, Klina/Klinë, Istok/Istog, Peć/Pejë i Dečani/Deçani. Opština Zvečan/Zveçan isključena je iz ratne zone odgovornosti 125. mtbr.

Dubovac

Selo Dubovac/Duboc se nalazi u opštini Vučitrn, blizu planine Čičavica.
Tokom 23. i 24. septembra 1998. godine, pripadnici srpskih snaga ubili su 14 albanskih civila u Dubovcu.

Prema zapovesti Prištinskog korpusa za izvođenje operacije na Čičavici, 1. i 4. borbena grupa 125. mtbr angažovane su u Dubovcu u periodu 23-24. septembra 1998. godine, zajedno sa snagama MUP-a.

Pripadnici VJ i PJP su 23. septembra 1998. godine ušli u selo Dubovac i odmah su počeli da pale kuće. Meštani su pobegli u šume na planini Čičavica.

Od 23. septembra, srpske snage su počele da nasumično granatiraju planinu Čičavica. Pod vatrom su se našla i mesta gde su hiljade civila našle utočište. U granatiranju Čičavice, u periodu od 22-26. septembra 1998. godine ubijeno je oko 130 civila, među kojima 28 dece. 

U selo Kožica/Kozhicë (opština Srbica) srpske snage su ušle 24. septembra 1998. godine. U selu se zateklo dosta meštana okolnih sela koji su prethodnih dana pobegli iz svojih kuća. Po ulasku u selo, pripadnici srpskih snaga su žene, decu i starce okupili na jednu livadu, na kojoj su ih držali sve do narednog jutra. 13 muškaraca, mahom iz sela Galica/Galicë (opština Vučitrn) pobegli su ranije tog dana u šumu, na planinu. O sudbini muškaraca koji su pobegli u šumu nije se znalo ništa do sutradan, 25. septembra 1998. godine, kada su meštani Galice u jednoj šumi na planini Čičavica, nadomak sela Dubovac otkrili masakrirana tela 13 muškaraca. Jedanaest tela je nađeno na jednom mestu pored šumskog puta, dok su dva tela nađena 200 metara dublje u šumi.

Dokumenti 125. mtbr nesumnjivo pokazuju i da je komanda brigade u najmanju ruku bila upoznata sa egzekucijom 13 muškaraca nedaleko od Dubovca.

Prema podacima FHP o ljudskim gubicima tokom sukoba na Kosovu, u rejonu Dubovca 24. septembra 1998. godine nema dokumentovanog stradanja grupe vojnika OVK. Jedina grupa muškaraca ubijenih tog dana je grupa civila koji su pred srpskim snagama pobegli iz Kožice i sakrili se u šumu.

U periodu 22-24. septembra 1998. godine na teritoriji cele opštine Vučitrn stradalo je ukupno 11 pripadnika OVK.

Gornje Obrinje

Selo Gornje Obrinje/Abri e Epërme nalazi se u opštini Glogovac/Gllogovc, oko 17 km južno od grada Srbica, pored planine Kosmač. U periodu od 25-27. septembra 1998. godine, pripadnici 125. motorizovane brigade, 243. motorizovane brigade i 15. oklopne brigade Vojske Jugoslavije i MUP-a ubili su 28 albanskih civila.

Ujutro, oko 6:00 časova, 25. septembra 1998. godine, srpske snage su počele da granatiraju sela istočno od grada Glogovac. Oko 10:00 časova, krenuli su iz pravca Trdevca/Tërdec ka Gornjem Obrinju. Na brdima oko sela je došlo do sukoba sa pripadnicima OVK koji je trajao do poslepodnevnih časova, kada su se srpske snage povukle ka Trdevcu. Sutradan, 26. septembra 1998. godine, srpske snage su ponovo granatirale Gornje Obrinje. Oko 14:00 časova granatiranje je prestalo, a vojska i policija su ušle u selo. Meštani su nešto ranije napustili kuće i sklonili se u obližnju šumu.

Članovi porodice Deliu, njih 19 se sklonilo na mesto zvano Koreniti Šumarak, na kilometar od mahale Deliu. Na tom mestu su postavili najlonski šator. M.A. je tog dana sa mesta koje se nalazilo na oko 200-300 metara od šatora gde se sklonila porodica Deliu čuo „glasove žene i dece, odjednom su počeli svi da vrište najviše što je moguće […] To vrištanje je trajalo oko pola sata. Posle toga se nisu čuli nikakvi glasovi“. Kasnije tog dana, nakon što su srpske snage napustile selo, nekoliko meštana je pronašlo tela 14 izmasakriranih članova porodice Deliu, većinom žena i dece, uključujući i jednu trudnicu. Masakr je preživelo petoro dece iz porodice Deliu. Beba od šest nedelja starosti je nađena u naručju ubijene Lumnije Deliu, dok su ostali pobegli iz šatora pred srpskim snagama.

Tokom 26. i 27. septembra 1998. godine, pripadnici srpskih snaga su u Gornjem Obrinju ubili još 14 civila. Sva nađena tela su bila u civilnoj odeći i imala su rane od metaka, noževa i bila su mahom osakaćena.

Zločin u Gornjem Obrinju dokumentovan je od strane Human Rights Watch
OEBS, a o tome su izveštavali i brojni strani mediji: The New York Times, Reuters, Times, Guardian i Daily Telegraph.

Prema dokumentima Prištinskog korpusa, 1. borbena grupa 125. mtbr bila je angažovana je u Gornjem Obrinju u kritičnom periodu, zajedno sa drugim vojnim i snagama MUP-a.

Generalštab Vojske Jugoslavije je 2. oktobra 1998. godine od komandanta 3. armije zahtevao pisanu izjavu „povodom masakra u rejonu s. Gornje Obrinje“.

Dragan Živanović, komandant 125. mtbr je u svom svedočenju pred MKSJ u predmetu Šainović i dr. izbegao da govori konkretno o odgovornosti za masovno ubistvo u Gornjem Obrinju.

Kraljane

Selo Kraljane/Kralan nalazi se u opštini Đakovica/Gjakovë, oko 20 kilometara severno od grada Đakovica i oko 25 km istočno od Dečana. Dana 4. aprila 1999. godine, pripadnici 5. borbene grupe 125. motorizovane brigade Vojske Jugoslavije i 24. odreda Posebnih jedinica policije ubili su u selu Kraljane 78 albanskih civila.

Krajem marta 1999. godine nekoliko hiljada albanskih civila iz opština Klina, Mališevo/Malishevë i Đakovica sklonilo se u Kraljane radi bezbednosti, jer je to selo bilo pod kontrolom OVK. Izbeglice su se smestile u osnovnu školu u zapadnom delu sela, na putu ka selu Jablanica.

Na ulazu u Kraljane iz pravca Rakovine/Rakovinë vodila se 2. aprila 1999. godine borba između pripadnika srpskih snaga i OVK. Oko 08:00 časova, srpske snage su ušle u selo, prvo sa pešadijom, a zatim i sa tenkovima i topovima, nakon čega su se pripadnici OVK povukli u šumu.

Kada su izbeglice videle da se u centru sela nalazi veliki broj srpskih snaga sa tenkovima, formirale su kolonu. Na čelu kolone istakle su beli čaršav u znak predaje i zaputile se prema Jablanici. Kada je kolona stigla do jedne stare vodenice na izlazu iz sela, pripadnici srpskih snaga su ih zaustavili. Počeli su da odvajaju muškarce na livadu pored puta, dok su ženama i deci naredili da nastave put ka Đakovici. Tom prilikom su ih psovali i vređali.

Približno 500 muškaraca zadržano je na livadi, sa leve strane puta, kod vodenice. Pripadnici srpskih snaga naredili su im da se spuste do potoka kod vodenice, skinu gornji deo odeće i sa podignutim rukama iza glave poređaju uz obalu potoka. Dok su muškarci stajali sa podignutim rukama, pripadnici srpskih snaga su ih psovali, tukli kundacima pušaka i pucali u dvojicu muškaraca, ranivši ih. Muškarci su proveli celu noć pored potoka, bez hrane i vode, opkoljeni od strane pripadnika srpskih snaga.

Sutradan, 3. aprila 1999. godine, dva pripadnika srpskih snaga su zatočenicima saopštili da će ih osloboditi ukoliko sakupe nekoliko hiljada nemačkih maraka. Kasnije tog dana na livadu je došao jedan vojni kamion. U njega su pripadnici srpskih snaga uveli grupu starijih muškaraca i dva ranjenika i odveli ih do Đakovice, gde im je naređeno da idu peške u Albaniju. Ostalima je rečeno da će kasnije doći drugi kamioni koji će ih odvesti do granice sa Albanijom.

Nakon toga, 4. aprila 1999. godine, na livadu gde su držani albanski muškarci došao je jedan oficir VJ u vojnom džipu. Predstavio se kao „major Grujić“. Rekao im je da ne može da im obezbedi kamione koji bi ih prevezli do granice sa Albanijom, već da će morati da idu pešice. Kada su muškarci oformili kolonu, 10-15 pripadnika srpskih snaga sa šlemovima na glavi je počelo da odvaja mlađe muškarce na stranu. Starije muškarce su poveli na glavni put ka Đakovici. Njima su rekli da će mlađi muškarci koji su ostali na livadi biti oslobođeni nakon što zatrpaju rovove koje je napravila OVK u obližnjoj šumi. Stariji muškarci koji su se u pratnji pripadnika srpskih snaga i jednog tenka kretali ka Đakovici, čuli su pucnjavu iz pravca livade na kojoj su ostali mlađi muškarci.

Od 78 albanskih muškaraca koji su poslednji put viđeni živi u Kraljanu, posmrtni ostaci njih 17 su pronađeni u masovnoj grobnici u Srbiji, kod jezera Perućac, dok je osam tela pronađeno na groblju u selu Brekovac/ Brekoc (opština Đakovica).

Dragan Živanović, komandant 125. mtbr, svedočio je pred MKSJ u predmetu Šainović i dr. da su njegove snage pružale podršku snagama MUP-a u akciji Jablanica početkom aprila 1999. godine.

Fond za humanitarno pravo podneo je, 10. oktobra 2013. godine, krivičnu prijavu protiv šest identifikovanih oficira i pripadnika 125. motorizovane brigade Vojske Jugoslavije, komandanta 24. odreda Posebnih jedinica policije i više neidentifikovanih pripadnika VJ i 24. odreda PJP zbog osnovane sumnje da su naredili, odnosno izvršili ubistvo 78 muškaraca – kosovskih Albanaca u selu Kraljane, 4. aprila 1999. godine. Među prijavljenima su Dragan Živanović, tadašnji komandant 125. mtbr VJ, Žarko Braković, tadašnji komandant 24. odreda PJP, Đorđe Nikolić, načelnik štaba 125. mtbr VJ i Robert Šmajcelj, zamenik komandanta 5. borbene grupe 125. mtbr VJ.

Starodvorane

Selo Starodvorane/Staradran nalazi se u opštini Istok, severoistočno od grada Peć. Dana 8. maja 1999. godine pripadnici 7. pešadijske brigade, 125. motorizovane brigade Vojske Jugoslavije i MUP ubili su 15 albanskih civila.

Dana 7. maja 1999. godine, na livadi Ali Grabovcija u selu Starodvorane nalazilo se nekoliko hiljada albanskih civila koji su izbegli iz susednih sela opština Peć i Istok: Kašice, Trbuhovac, Zablaće, Trstenik, Ljutoglava i Ruhot.

Oko 10:00 časova na livadu su došli pripadnici srpskih snaga. Neki od njih su imali maskirno plave, a neki tamnozelene uniforme. Većina je nosila kape i kaubojske šešire, a lica su im bila namazana crnom i zelenom bojom. Naredili su albanskim civilima da formiraju kolonu i da glavnim putem krenu ka centru sela. Kada je kolona stigla na glavnu seosku raskrsnicu, naređeno im je da se smeste u lokalnu školu, gde su i prenoćili.

Sutradan, 8. maja 1999. godine ujutro, pripadnici srpskih snaga su naredili ljudima koji su bili u školi da krenu ka selu Dobruša (opština Istok), a zatim dalje ka Albaniji. Dok su se civili ukrcavali na traktore i formirali kolonu, pripadnici srpskih snaga su kod vrata škole, naočigled porodice, iz kolone izveli Mustafu Dreshaj (1954) i njegovog sina Berata Dreshaj (1980). To je poslednji put da su Mustafa i Berat viđeni živi. 

Kada je kolona stigla do mahale Berisha, naišli su na pripadnike srpskih snaga koji su počeli da odvajaju mlađe muškarce od njihovih porodica. Izdvojene muškarce, njih oko 50, odveli su na imanje Zeqira Berishe gde su ubili najmanje 15 muškaraca.

Posle završetka sukoba na Kosovu, 1. septembra 1999. godine, porodice ubijenih su nedaleko od mesta ubistva, u mahali Mavraj pronašle masovnu grobnicu u kojoj su pronađena tela 15 muškaraca koje su pripadnici srpskih snaga izdvojili u Starodvoranu.

Zločin u Starodvoranu je dokumentovan i od strane OEBS, Human Rights Watch
i UNHCR .

Ćuška

Ćuška/Qyshk se nalazi u opštini Peć, blizu glavnog puta Peć – Priština. Selo je brojalo oko 200 kuća i 2.000 žitelja. Dana 14. maja 1999. godine, pripadnici srpskih snaga ubili su 39 albanskih civila.

Oko 7:00 časova ujutru, 14. maja 1999. godine, pripadnici VJ, obučeni u plave i maskirne šarene uniforme, namazani crnom bojom po licu ušli su u Ćušku. Meštane su isterali iz kuća, naredivši im da se okupe u centru sela. Oko 300 seljana se okupilo u centru sela, u mahali Hasan Beqaj.

Nakon što su opljačkali sve vredne stvari, pripadnici VJ su ženama, deci i starcima naredili da uđu u kuće porodice Gashi, dok su muškarce, njih oko 50 sakupili na jednom proširenju puta, kod groblja.

Oko 9:00 časova, vojnici su izdvojene muškarce podelili u tri grupe. U prvoj grupi je ih je bilo 12. Ovu grupu su odveli u kuću Azema Gashija. Uveli su ih u sobu. Isa Gashi koji je bio u ovoj grupi muškaraca ispričao je istraživaču FHP-a šta se zatim dogodilo:

Posle nekoliko minuta, kroz prozor sobe u kojoj su se nalazili ubijeni civili ubačen je zapaljeni sunđer. Tela su se zapalila i ubrzo izgorela.

U drugoj grupi bilo je 9 muškaraca koje su pripadnici VJ sproveli u kuću Demë Gashija. Muškarci su u koloni, po dvojica ušli u hodnik kuće. Tada je jedan pripadnik VJ bacio upaljač na zemlju, i naredio Rexhi Kelmendiju da ga podigne sa zemlje i zapali zavese. Kada se Rexhë sagnuo da podigne upaljač, pripadnik VJ je rafalnom paljbom zapucao na civile. Rexhë Kelmendi se spasio tako što je uspeo da pobegne u drugu sobu, a zatim je iskočio kroz prozor. Kada se posle nekoliko sati vratio do kuće u kojoj su ubijeni civili, zatekao je zapaljenu kuću i spaljena tela. 

U trećoj grupi bilo je 10 muškaraca koje su pripadnici VJ odveli u kuću Sahita Gashija. Uveli su ih u jednu sobu i naredili da sednu na pod, a zatim je pripadnik VJ iz puškomitraljeza pucao u njih. Nakon nekoliko minuta, pripadnici VJ su stavili sunđere na tela ubijenih muškaraca a potom ih zapalili. 

Nakon toga pripadnici VJ su ušli u mahalu Çeku. Porodicama Hasana i Haxhija Çekua su naredili da se okupe u dvorištu Kadrija Çekua. Kada su se okupili svi članovi porodice, pripadnici VJ su ih opljačkali, uzevši im novac, zlato i ostale dragocenosti. Zatim je jedan pripadnik VJ upitao ko je otac Agima Çekua, na šta se javio Hasan Çeku. Nakon toga, dvojica pripadnika VJ su povela Hasana (Brahim) Çeku (1930) do njegove štale, u kojoj su ga ubili prerezavši mu vrat, a zatim su štalu zapalili. Jedan vojnik je poveo Kadrija (Ahmet) Çekua (1930) u njegovu kuću i tamo ga streljao, a zatim je kuću zapalio.

Pripadnici srpskih snaga su tog dana na različitim mestima u Ćuški ubili još osam muškaraca.

Prema „Planu angažovanja združenih sastava“ komande Prištinskog korpusa izdatom 25. aprila 1999. godine, 177. VTO je jedinica koja je potčinjena komandi 125. mtbr u sledećim aktivnostima i zadacima:

Komanda 125. mtbr je 24. aprila 1999. godine izdala naređenje upućeno (između ostalog i) 177. VTO kojim se traži „potpuno uspostavljanje borbene kontrole teritorije“. Naređenje je potpisao Dragan Živanović. U delu naređenja „Procene ŠTS [šiptarsko-terorističkih snaga] u zoni odgovornosti brigade“ stoji:

Zoran Rašković, pripadnik 177. VTO Peć i očevidac masovnog ubistva u Ćuški/Qushk, opisao je zločin tokom svedočenja u predmetu Ćuška:

Pavljane

Pavljane/Pavlan se nalazi u opštini Peć, oko 5 km istočno od grada Peći pored glavnog puta Peć – Priština. Dana 14. maja 1999. godine, pripadnici srpskih snaga ubili su u Pavljanu osam albanskih civila.

Pripadnici 177. VTO Peć i MUP su 14. maja 1999. godine ujutro ušli u Pavljane. Meštani čije su se kuće nalazile u blizini asfaltnog puta su se sklonili u kuću Agima Selmanija koja se nalazila u centru sela. U dvorištu se skupilo oko stotinu ljudi. Oko 9:30 časova, osam pripadnika VJ, obučenih u zelene uniforme, sa maskama na licu i šeširima ušli su u dvorište porodice Selmani. Pre toga, mlađi muškarci su pobegli u korito reke Drim, dok su u dvorištu ostale žene, deca i stariji. Pripadnici srpskih snaga su prišli grupi od 5 muškaraca, i naredili im da predaju sav novac. Nakon toga, i ženama su uzeli novac, nakit i ostale dragocenosti, a zatim su petorici muškaraca naredili da sa rukama podignutim iznad glave odu u kuću Zymera Gashija koja se nalazila prekoputa. Nakon nekoliko minuta, iz kuće Zymera Gashija se začula rafalna paljba, a potom su pripadnici srpskih snaga kuću sa telima ubijenih muškaraca zapalili.

Pripadnici srpskih snaga su potom, nedaleko od kuće porodice Nikqi, presreli maloletne Ganimete i Ajete Nikqi. Vojnici su ih potom uveli u njihovo dvorište. Iz kuće, u kojoj su se nalazili roditelji maloletne Ganimete i majka Ajete Nikqi, čula se rafalna pucnjava. Vojnici su izveli iz njihovog dvorišta, Ganimete i Ajete, da bi one dok su izlazile iz dvorišta, videle da je kuća u kojoj su se nalazili njihovi roditelji počela da gori. Vojnici su Ganimete i Ajete poveli do kuće Xufe Gashija. Pretresli su kuću i pretili da će silovati Ganimete, udarali Ajete po glavi i vratu. U nekom trenutku su pokušali da zapale zavese, a zatim su ih ostavili u kući i zaključali ulazna vrata uz pretnju da će se vratiti po njih.

Zahać

Selo Zahać/Zahaq se nalazi u opštini Peć, oko 7 km istočno od grada Peći pored glavnog puta Peć – Priština. Dana 14. maja 1999. godine, pripadnici srpskih snaga ubili su 22 albanska civila u Zahaću.

Pripadnici 177. VTO i TO su nakon zločina u selu Pavljane asfaltnim putem Peć – Priština došli u Zahać. Seljanima su naredili da izađu iz kuća i da se okupe u centru sela.

Okupljenim meštanima vojnici su naredili da krenu ka Peći. Kada je kolona sa kamionima i traktorima stigla do raskrsnice između Pavljana i Zahaća, kod auto-servisa „Kuqi“, vojnici su sa traktora i kamiona počeli da izdvajaju vojno sposobne muškarce. Ženama, deci i starima su naredili da nastave put ka Peći. Iz kolone je izdvojeno 18 muškaraca. Meštani kojima je bilo dozvoljeno da idu ka Peći, videli su da su vojnici izdvojene muškarce prislonili uz zid auto-servisa „Kuqi“ i držali ih na nišanu. Nakon toga, vojnici su izdvojenim muškarcima naredili da uđu u kanal auto-servisa. Tu su ih streljali pucajući iz automatskih pušaka. Niko od muškaraca nije preživeo.

Žene, deca i starci koji su proterani iz Zahaća istog dana su se vratili u selo jer im pripadnici srpskih snaga na punktu u Vitomirici/Vitomiricë, opština Peć, nisu dozvolili da idu prema Peći. U kanalu auto-servisa „Kuqi“, pronašli su tela muškaraca. Posle nekoliko minuta, u auto-servis su došli pripadnici VJ u zelenom džipu. Zabranili su meštanima da uzmu tela i naredili im da odu svojim kućama. O sudbini tela porodice nisu znale ništa sve do 2002. godine kada su tela pronađena na groblju obližnjeg sela Ruhot.

Istog dana, pripadnici VJ su u Zahaću u njihovim kućama ubili i 4 civila, muškarca albanske nacionalnosti. 

Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju

Najviše rangirani komandanti VJ iz vremena 1999. godine – Dragoljub Ojdanić, Nebojša Pavković i Vladimir Lazarević, kao i tadašnji potpredsednik Vlade SRJ zadužen za Kosovo Nikola Šainović, a takođe i policijski generali Sreten Lukić i Vlastimir Đorđević, osuđeni su pravnosnažno presudama MKSJ zbog masovnih ubistava i drugih akata nasilja koje su brigade VJ i jedinice MUP vršile nad kosovskim Albancima u toku 1999. godine u, između ostalog, zoni odgovornosti 125. motorizovane brigade.

General-major Dragan Živanović, nekadašnji komandant 125. motorizovane brigade je svedočio pred MKSJ u predmetima Haradinaj i dr. i Šainović i dr. Tokom svedočenja je izjavio da su po njegovom sećanju pripadnici 125. mtbr tokom oružanog sukoba počinili „dva-tri ubistva, ubistva od pojedinaca i pojedinačnih ubistava.“

Suđenje u Srbiji

Pred Odeljenjem za ratne zločine Višeg suda u Beogradu, za ratne zločine protiv civilnog stanovništva počinjene u selima Ćuška, Pavljane, Zahać i Ljubenić osuđeni su pripadnici Interventnog voda 177. vojno-teritorijalnog odreda Peć koji su u vreme izvršenja zločina bili pretpočinjeni komandi 125. mtbr VJ. Sud je optuženog Toplicu Miladinovića, komandanta 177. VTO Peć, osudio na kaznu zatvora u trajanju od 20 godina. Istom presudom, sud je oglasio krivim i šest pripadnika Interventnog voda iz sastava 177. VTO Peć, te osudio Predraga Vukovića na kaznu zatvora u trajanju od 13 godina, Abdulaha Sokića na 12 godina, Sinišu Mišića na pet godina, a Slavišu Kastratovića, Lazara Pavlovića i Bobana Bogićevića na po dve godine. Veljko Korićanin i Milan Ivanović su oslobođeni svih optužbi.

FHP je protiv Dragana Živanovića komandanta 125. mtbr VJ podnelo dve krivične prijave, za zločine počinjene u
opštini Peć ,kao i zločin počinjen u selu Kraljane .Javno tužilaštvo za ratne zločine ne postupa ni po jednoj od ovih krivičnih prijava.

Javno tužilaštvo za ratne zločine je zbog zločina nad albanskim civilima u selima Ćuška, Pavljan, Ljubenić i Zahać protiv Živanovića vodilo istragu od 2014. godine. Istraga je obustavljena 1. marta 2017. godine.

Po optužnici Specijalnog tužilaštva Republike Kosovo , Draganu Živanoviću se, zajedno sa još 52 vojnih i policijskih oficira, od sredine juna 2025. godine sudi u odsustvu za ratne zločine počinjene u Meji/Mejë.